KOMMODITEITE Die NAU Veilings-bladsy hou jou op hoogte van die verskillende veilings wat landwyd plaasvind. AGRONOMIE SUIWEL VEEE VARK PLUIMVEE

TUIS BEVINDINGE NAVORSING TERUGVOER GEVALLESTUDIES Gevallestudies Plaas Buffelhoek Plaas Pommernhagen Plaas Dabis (Oos) Plaas Adrianopel Plaas Agagia Plaas Venus Plaas Hamburg Plaas Adrianopel Plaas Hessen Plaas Molly Plaas Donkerbos Plaas Krumhuk Plaas Witpan Plaas Tsuwandes Plaas Dabis (Suid) Plaas Tokat Die gevallestudies sluit uiteenlopende weiveldbestuursbenaderings in. Boere gebruik beeste en/of kleinvee as hoofonderneming en baie het ook wild. Sommige boere baal hooi van aangeplante weiding of uit die veld, ander plant dekgewasse wat deur vee bewei word en wissel af met kontantgewasse. Sommige kombineer hul benadering met verskeie bosbeheer- of landskaprehidrasiemetodes. Baie gebruik indringerbos as 'n hulpbron om te help betaal vir die oorgang na een van die vier sleutelinnovasies wat verantwoordelik is vir hul sukses. Tabel 2 is 'n opsomming van al 16 gevallestudies, waaruit jy 'n studie kan kies wat by jou omstandighede pas. Die gevallestudies sluit 'n wye reeks suksesse in. Hoogtepunte van hierdie suksesse sluit die volgende in: Die keuse van weidingsbenadering wat by die behoeftes pas en wat verbeterde en veerkragtige veesyfers moontlik maak, selfs gedurende die droogtetydperk in 2019. Ontrafel die uitdaging van sanderige gronde en hoe om dit die beste te bestuur deur diere teen hoë digtheid in die nat seisoen en lae digtheid in die droë seisoen toe te dien. Innoverende, reënval-onafhanklike oplossings vir herstelperiodes (veral vir die suidelike streke). Innoverende maniere om bosindringing te hanteer, waar sommige boere besluit het om geld te maak uit heruitspruiting van bosse eerder as om daarvan ontslae te raak. Die keuse van dierekombinasies wat gelei het tot 'n twee- tot drievoudige toename in vee, met 'n beperkte voorraadontruiming wat tydens die 2019-droogte vereis is. Lampersentasies van meer as 150% en kalfpersentasies bo 80%. Speenkalwers wat 50% van die gewig is van die koeie wat hulle geproduseer het. Die doeltreffende bestuur van roofdierprobleme deur verskillende metodes te kombineer, soos elektriese heinings, kraal in die nag, waghonde en vee. Seleksie van vroeg-ryp diere, uit die omgewing, wat vinnig gewig optel. Verhoogde biodiversiteit, verhoogde voerproduksie en verhoogde vergroening tot in die droë seisoen. Verlaagde lekkoste sowel as ander insetkoste. vir deeltydse boere. Hierdie boere is voorbeelde van ware leiers in hierdie veld, en met die moed van hul oortuigings het hulle nuwe oplossings nagestreef vir van die mees uitdagende probleme wat Namibië in die gesig staar. Die suksesvolle toepassing van bestuursbenaderings geskik

TUIS BEVINDINGE MAATSTEKE NAVORSING TERUGVOER GEVALLESTUDIES Maatstawwe Hoe om jou produksie en doeltreffendheid te bepaal Wat is die '20% wat die 80% verskil maak' om winsgewendheid van veeproduksie te optimaliseer? As boere, wat is die sleutelhefbome wat ons kan gebruik om die grootste impak op wins te maak? Dit is belangrik om te weet hoe om jou sukses in veeproduksie te bepaal. Wins word gegenereer deur inkomste te optimaliseer terwyl uitgawes onder beheer gehou word. Die hefbome van inkomste in veeproduksie is drieledig: Hefboom 1 Veesyfer/ha = Die totale lewende gewig van die kudde (gemiddeld deur die jaar) gedeel deur die totale hektaar van die land. Produksie/ha = massa van die veekudde aan die einde van die jaar – massa van die veekudde aan die begin van die jaar – kilogram lewende gewig gekoop vir die jaar + kilogram lewende gewig verkoop vir die jaar Hefboom 2 Produksie %= kilogram lewende gewig/ha geproduseer as 'n persentasie van veehoeveelheid/ha. Produksiedoeltreffendheid word meestal beïnvloed deur vrugbaarheid van die kudde (% kalwers en lammers gespeen as % van koeie en ooie gepaar); die kuddesamestelling; en die kilogramgroei van die diere per jaar. Maatstafsyfers verskil met verskillende produksiestelsels (dws speenkalfproduksie, ±32%; koei-osproduksie, ±37%; en uitgroei van speenkalwers na osse, ±45%), en die produksie-effi _cc781905-5cde- 3194-bb3b-136bad5cf58d_ die vermoë van skape is hoër as beeste. Inkomste/ha = Veehoeveelheid/ha (1) X produksiedoeltreffendheid (2) X Prys/kg (3) Die kuns om vee-inkomste te optimaliseer is om 'n balans te vind tussen die maksimalisering van 'n volhoubare veepersentasie per hektaar terwyl verseker word dat produksiedoeltreffendheid op optimale vlakke gehou word (aanpas voortdurend volgens die beskikbare hulpbronne op die plaas). Kilogram lewende gewig geproduseer per hektaar: Om die te bereken jaarlikse opbrengs op die plaas, slegs drie syfer word een keer per jaar vereis. i. Wat is die massa van die veekudde aan die einde van die produksiejaar? (normaalweg aan die einde van die finansiële jaar) ii. Wat is die totale kilogram lewende gewig wat in die jaar vanaf die plaas verkoop is? iii. Wat is die totale kilogram lewende gewig wat gekoop of op die plaas aangekom het? Hefboom 3 Prys/kg Aangesien produsente prysnemers in die mark is, het hulle min invloed op die markprys. Die besluit oor wanneer om in die jaar te bemark en watter tipe produkte bemark word, kan egter 'n invloed hê op die maksimering van die prys wat per kilogram lewende gewig gerealiseer word. Om uitgawes onder beheer te hou, dui die meeste van die gevallestudies daarop dat die vroulike kudde vroeë rypwording met vroeë vetneerlegging, en aangepas by die bestuurstelsel, weiveldtoestand en voerkwaliteit op die plaas. ’n Aangepaste kudde vereis minimum bykomende insette en minder bykomende lek vir die handhawing van liggaamskondisie. Seleksie vir die genetiese vermoë om vroeg vet op te tel en die vermoë om vinnig liggaamskondisie na speen te herstel, moet geprioritiseer word. Die Liggaamstoestandtelling is medium oorerflik (±30%) en genetiese vordering kan behaal word. 'n Voorbeeld van hoe om produksie per hektaar en produksiedoeltreffendheid te bereken

TUIS BEVINDINGE MAATSTEKE NAVORSING TERUGVOER GEVALLESTUDIES Regenerative Praktyke Waar ons begin het Die regeneratiewe boerderyprojek is onderneem om die sleutelsuksesfaktore vir langtermyn volhoubare boerderybesighede in Namibië te identifiseer. 2012 Bekendstelling van Namibië weiveldbestuursbeleid en -strategie 2015-2019 Bespoediging van die implementering van die sterrestelsel wat deur die EU en die Ministerie van Landbou befonds word 2020 NLU-herlewingsprogram begin 2022 Middagete van Regenerating Namibia se Veeboere-boekie Wat ons geleer het Van die plase wat by die studie ingesluit is, terugvoer wat deur die gemeenskap ingedien is en ontleding wat oor akademiese studies gedoen is, is dit wat ons geleer het. Verken Gevallestudies Moenie 'n buitestander wees nie: Raak betrokke deur een van die NLU-boereverenigings en help om 'n verskil in die landbousektor te maak. Beskou

Agronomie Produsente Vereniging (APA) Oor Bestuur Die Agronomieprodusentevereniging is by die Namibië Landbou-unie geaffilieer. Doelwitte van die APA Die doelwitte van die APA is om te verseker: langtermyn winsgewendheid op saaiplase volhoubare benutting van natuurlike hulpbronne voedselsekerheid asook die ekonomiese ontwikkeling van Namibië nasionale en internasionale samewerking uitstekende verhoudings met alle belanghebbendes lede verkry spesifieke en effektiewe bestuursinligting nasionaal en internasionaal billike handelspraktyke volhoubare markte teen ekonomies lewensvatbare pryse onderhandel produkvoorrade teen die goedkoopste moontlike pryse Agronomy - About Bestuur van die APA Agronomy - Management

KONTAK Dankie vir jou belangstelling in die NLU. Om ons te kontak, kontak ons asseblief via: Indien Dankie dat jy ingedien het. Adres AgriHuis Cnr Robert Mugabe & Sinclair Streets Windhoek NAMIBIË [email protected] Tel +264 61 237 838

Herlewingslandbou-dag: Implementering van hoëdruk beweiding onder Namibiese omstandighede Sorry, but this form is now closed. Registration form - Herlewingslandbou dag Title* First name* Last name* Phone* Email* Position* Organisation* Submit 27 September 2025 Implementering van hoëdruk beweiding onder Namibiese omstandighede Neem deel aan die opkomende Herlewingslandbou-dag, met gassprekers: Gerrit van Zyl van HanZyl Bonsmaras en Pikkie Uys, ‘n Drakensberger boer. Saterdag, 27 September 2025, Plek: Plaas Neu-Otjisororindi, Gobabis. Tyd: 07h30 (registrasie) Meld aan voor 22 September 2025 by Henda Marais ([email protected] ) Registrasiefooi: N$100.00 (By die hek: N$150.00) Betalings: Naam: Namibia Agricultural Union Bank: FNB Tak: 282 273 Swift/BIC Kode: FIRNNANX Rekening: 555 772 414 13 Verwysing: Hoëdruk [Voorletter en van] Bewys van betaling: [email protected] Alternatiewelik kan betaling ook via PayToday gemaak word. Vir meer inligting of navrae, kontak Henda Marais op [email protected] of 082 409 9320 Laai program hier af

TUIS BEVINDINGE NAVORSING TERUGVOER GEVALLESTUDIES Sleutel resultate Plaasfeite Sleutel wenke Benaderings Plaasfeite BESKRYWING Sentraal Doringveld. ONDERNEMING Goed aangepaste beeste en skape in bosverdigte areas. EIENDOMSGROOTTE 5011 hektaar. FUNKSIONELE KLASSIFIKASIE VAN AREA Matige tot ernstige bosindringing; met ryp en medium reënval. GEMIDDELDE JAARLIKSE REËNVAL EN VERANDERLIKHEID Sedert 1980 was gemiddeld 428 mm; laagste was 150 mm; hoogste was 864 mm. HOOGTE 1390 meter bo seespieël. BESIT OF HUUR Owned; voltydse bestuur. MOTIVERING VIR VERANDERING EN BENADERING As die ondeurdringbare bos wat op die plaas gevestig het, nie hanteer sou word nie, sou die plaas bankrotskap in die gesig staar. Aanvanklik is chemiese bespuiting probeer, maar dit was nadelig vir waardevolle gras- en bosspesies en die resultate was onbevredigend. Mettertyd is die bosrol-tegniek ontwikkel. Dit is ’n innoverende manier om biodiversiteit, produksie en winste te herwin. HOOFINNOVASIE Bosrol, om die bos tot ’n hoë kwaliteit, bruikbare hoogte te bring; hoë digtheid, selektiewe weiding met beeste en skape. Sekere dele van die plaas (met 87 kg/ha kruidagtige materiaal) is nie met die roller (links) behandel nie. ’n Aangrensende gebied wat drie jaar gelede gerol is, het 1 000 kg/ha kruidagtige voer (regs) opgelewer. Voervoer vir diere: Die gemiddelde hoeveelheid beskikbare gras en bos in kilogram per hektaar is onderskeidelik 824 en 364 wat ’n totaal van 1 188 kg/ha voer aan die vee beskikbaar stel. Boomdigtheid: Die gemiddelde houtagtige boomdigtheid is 874 TE/ha (boomekwivalente per hektaar). Wanneer die bosrolbenadering met hoë getalle skape egter gebruik word, word nasorg vereis. Biodiversiteit: Die gras- en boskomponent bestaan uit onderskeidelik 19 en 13 meerjarige spesies. Die biodiversiteit-indeks van die plaas is ’n goeie waarde (0,7) wat dui op min dominansie oor die grasse en bosse wat op die plaas groei. Sleutel resultate Verhoogde dieregetalle van 344 beeste en 285 skape in 2016 tot 491 beeste en 1 423 skape in 2021. Verhoogde veelading, van 33 kg/ha tot 60 kg/ha (insluitend wild en ongespeende kalwers). Oop gebiede en meer intensiewe bestuur het kleinveeverliese weens diefstal en roofdiere van 18% tot minder as 5% verminder. Baie goeie dierevrugbaarheid is behaal: Sedert 2016 was gemiddelde kalfpersentasie 71%; sedert 2019 was skaapspeenpersentasie 163%. Deur die jaar bly diere se kondisie goed teen lae koste. Baie goeie veerkragtigheid tydens die 2019/20 droogte, waartydens al die vee suksesvol oorleef het, al is bosrol eers in 2016 op skaal beoefen en het die skape eers in 2018 toegeneem. Verbeterde biodiversiteit van spesies (gras, kruide, bosse, struike en rankplante). Verlaagde insetkoste (lekverbruik het verminder sedert die begin van bosrol). Minder arbeid en tyd is nodig om diere van kamp tot kamp te skuif. Plaas Buffelhoek Koos and Timo Briedenhann het ’n verskuiwing ondergaan van boerdery met gras na boerdery met beide bos en gras. Op dié plaas is goeie vreetbare bos goud werd. As vreetbare bosse van goeie kwaliteit beskikbaar gestel word, sal die beeste en skape dit benut en baie goed presteer teen lae koste. Sleutel wenke In plaas daarvan om teen die bos te baklei om heeltemal daarvan ontslae te raak, bring dit eerder tot ’n bruikbare hoogte deur dit plat te rol. Hou goed aangepaste skape en beeste saam in die kamp, regdeur die jaar. Bewei teen hoë digtheid maar selektief, wat die vee in staat stel om die hoë kwaliteit van hergroei te benut om biodiversiteit te verhoog en ekologiese en finansiële veerkragtigheid te bou. Begroot om die bos elke 3-5 jaar weer te rol, afhangende van die erns van hergroei. Moenie vergeet om biodiversiteit in die landskap te behou wanneer jy bosrol nie. Los byvoorbeeld groepe bome vir skaduwee (herkouende beeste) en windskerms, en behou plante op kontoere om afloopwater te keer. Vermy die gebruik van chemikalieë om bosindringing te beheer en voorkom sodoende ernstige biodiversiteit wanbalanse en die afsterwe van waardevolle blaarspesies (Grewia spp. en andere). Gebruik eerder meganiese beheertegnieke. Bosrol kan met ’n houtskoolproduksieonderneming betaal word. Onthou egter dat jy, deur dit te doen, minerale uit jou grond verwyder. Gebruik goed aangepaste vroulike diere wat op jou plaas geteel is. Maak die kudde toe wanneer moontlik en ondersteun hulle met aanvullings waar nodig. Kombineer skape en beeste regdeur die jaar in troppe. Hou die bulle die hele jaar by die koeie. Hou jou lammers veilig vir twee maande en help hulle met ’n kruipvoerstelsel om te verseker dat hulle sterk is wanneer hulle by die troppe aansluit. Benaderings VEERKRAGTIGHEID VAN DIE PLAAS Ekologiese en finansiële veerkragtigheid is bereik tydens en ná die 2019-droogte. Geen uitskot van kernkuddes (bees en skaap) was nodig nie en bestokking van 50 kg/ha is in die droogte van 2019 gehandhaaf. GELDMAAK-POTENSIAAL VAN DIE PLAAS ’n Gemiddelde kalfpersentasie van 71% en 163% speen van lammers is sedert 2019 gehandhaaf. Die plan is om die skaapgetalle te verhoog tot 2 500 en om die beesgetalle te verminder sodat die hergroei van die bosse wat uiters vreetbaar is, benut kan word. Dit dui op ’n gesonde, lewensvatbare besigheid. KEUSE VAN DIER/E Vir die koeikalf- en osproduksiestelsel word slegs Nguni en Braunvieh-bulle gebruik. ’n Drieraskruisstelsel is in 2020 geïmplementeer met Brahman-, Nguni- en Braunvieh-bulle (drie kuddes), met noukeurige seleksie en monitering van koeivrugbaarheid. Op die plaas word ook goed aangepaste, bosvretende skape geteel.

TUIS BEVINDINGE NAVORSING TERUGVOER GEVALLESTUDIES Sleutel resultate Plaasfeite Sleutel wenke Benaderings Plaasfeite BESKRYWING Noordelike Doringveld. ONDERNEMING Beesproduksie op aangeplante weiding en duine; sorghum en grondbone as dekgewas/kontantgewas. EIENDOMSGROOTTE 5258 hektaar. FUNKSIONELE KLASSIFIKASIE VAN AREA : Baie aggressiewe bosverdigting; bietjie ryp. GEMIDDELDE JAARLIKSE REËNVAL EN VERANDERLIKHEID Gemiddeld: 450 mm. VERHOOGING 1230 meter bo seespieël BESIT OF HUUR Besit; voltydse bestuur HOOFINNOVASIE : Meganiese skoonmaak van landerye; handaanplanting van bloubuffel (Cenchrus sp.) in kampe. MOTIVERING VIR VERANDERING EN BENADERING Ná die uitbreking van bek-en-klouseer in 1961 was dit droogte. Aangesien die plaas vol bestok was en geen verkope moontlik was nie, het dit die grondslag gelê vir die bosindringing. In die goeie reënjare van die 1970’s het die bosse ontplof en uiteindelik die plaas oorgeneem. Die bestokking van die plaas het gedaal, wat groot finansiële implikasies veroorsaak het – tot so ’n mate dat iets gedoen moes word. ’n Digte, aggressief beboste area (links). ’n Skoongemaakte bloubuffelland waar stompe ook verwyder is – tans ’n hoogs produktiewe bloubuffelarea (regs). Sleutel resultate Nadat ’n baie suksesvolle manier ontwikkel is om landerye meganies skoon te maak en bloubuffelweiding te vestig, beskou die familie nie chemiese behandeling as die regte metode nie 1000 hektaar bloubuffelweiding is gevestig. Uit ondervinding is geleer dat ontbossing gevolg deur aanhoudende beweiding daartoe lei dat die bos ná agt jaar terugkeer Om die stryd te oorkom om by te bly met die produksie van bloubuffel, word ’n hoëdigtheid, vinnige wisseling van diere ondersoek om bloubuffel-groei in die groeiseisoen te handhaaf. Wanneer die bloubuffelweiding verswak word, word dit eers met grondbone herplant, en dan met sorghum in die volgende seisoen wat bewei word voordat dit weer met bloubuffel aangeplant word. Ons bestokking en digthede was te laag en ons herstelperiodes te lank om die bloubuffel doeltreffend te stimuleer en hulle in ’n produktiewe groeitoestand van hoë gehalte te hou. Plase met soortgelyke reënval in Suid-Afrika beoog om 200 kg/ha te produseer op bloubuffelweiding wat 15 jaar gelede gevestig is. Met 1 000 ha bloubuffel wat reeds op die plaas Blystroom gevestig is, is die potensiaal geweldig groot, selfs al kan net ’n kwart hiervan bereik word. Plaas Blystroom Dawie Kok. Drie generasies Blystroom-boere beoordeel die uitwerking van ’n onbeplande brand op produksie. Sedert die 1970’s het hulle teen bosindringing geveg. Handontbossing en die aanplant van bloubuffel (Cenchrus sp.) is hul oplossing vir die probleem. Kontant- en dekgewasse word tans ondersoek. Sleutel wenke Vir aggressiewe verbossing in gebiede met goeie grond en goeie reënval, maak dit sin om jou aanslag op te skerp deur die mees koste-effektiewe maniere te gebruik om van die bos ontslae te raak. Bloubuffelweiding is produktief. Jy moet egter seker maak dat jy genoeg diere het om hulle te bewei om die bloubuffel doeltreffend te stimuleer en hulle in ’n produktiewe en hoë gehalte groeitoestand te hou. Benaderings VEERKRAGTIGHEID VAN DIE PLAAS Laedigtheidbeweiding beteken die bees vreet selektief en die bloubuffel rus te veel. Dit lei tot lang, harde gras met slegs klein hoeveelhede goeie kwaliteitvoer op hul punte. Laedigtheidbeweiding moedig ook ander grasspesies van swakker gehalte aan om te vestig. Die bloubuffel-aangeplante lande sal baat vind by ’n hoë digtheid, vinnig bewegende rotasiebenadering om hul groei te handhaaf, om die plantgrondbouproses te stimuleer, en om goeie diereprestasie en hoë produksie per hektaar te verskaf. Dit sal die bloubuffel-polle aanmoedig om groter te word en langs die grond te kruip om nuwe plante te vestig. Hierdie benadering sal die aangeplante bloubuffelweiding in staat stel om langer te hou voordat dit bykomende ingryping vereis. Die veerkragtigheid en inkomstegenererende potensiaal van hierdie landerye kan verbeter word deur hoëdigtheid, vinnig-roterende selektiewe beweiding toe te pas om die plante te stimuleer KEUSE VAN DIER/S Braunvieh- en Nguni-kruisings op ’n bloubuffel land wat vir die eerste keer in 2005-6 aangeplant is en nou herplant moet word.

TUIS BEVINDINGE NAVORSING TERUGVOER GEVALLESTUDIES Lesse Geleer Maatstawwe 1. Beoordeel die potensiaal van wat jy het op 'n metodiese wyse. Evalueer die potensiaal van jou grond en ken verskillende ondernemings aan die verskillende grondpotensiaal toe. Maak mettertyd seker dat die potensiaal van jou boerdery op ’n winsgewende wyse verwesenlik word. 2. Beplan jou regeneratiewe weiding noukeurig Kies ’n regeneratiewe beweidingsbenadering wat jou pas. Maak seker dat jou keuse gepas is vir die hoeveelheid tyd wat jy beskikbaar het om aan weiveldbestuur te bestee en dat dit die erns van die roofdierprobleme op jou plaas in ag neem. Daar is 'n aantal weidingspraktyke wat met jou bestaande infrastruktuur sal werk; noukeurige beplanning en implementering word egter vereis. Dit is dus wys om te oorweeg om in 'n kundige te belê, iemand wat die benadering ken, om jou te help om reg te begin. Verandering kan duur wees as dit nie noukeurig beplan en ingefaseer word nie. 3. Identifiseer noodsaaklike intervensies vroegtydig Jy moet verstaan of enige groot ingrypings soos bosbeheer en die hou van water op jou grond nodig is en of dit winsgewend is, en of die verandering van jou weidingsbenadering (bv. die kombinasie van kuddes) voldoende is. 4. Fokus eers op jou beste kampe en dra dan oor wat werk Sodra jy ’n benadering gekies het, moenie jou hele plaas met beperkte veegetalle probeer bestuur nie. Begin altyd jou bestuursbenadering met jou beste kampe (dit wil sê dié wat die beste diereprestasie teen die laagste koste sal lewer), en hanteer dan die ander kampe op 'n later stadium, wanneer jy genoeg vee het. Daar is baie wat gedoen kan word wat nie geld kos nie: doen wat jy nou kan, met wat jy het. 5. Diereprestasie eerste Onthou altyd: Wanneer die diere in 'n kamp aanwesig is, moet die fokus op diereprestasie wees; wanneer die diere uit 'n kamp is, moet die fokus op die rus/herstel van die kamp wees. As jou wildgetalle hoog is en oor die hele plaas versprei is, sal jou veldbestuurspogings nie slaag nie. As wild nie jou hoofinkomstebron is nie, sal jy hul getalle moet verminder. 6. Moenie meer bos sny as wat nodig is nie As jy vasgestel het dat bosbeheer nodig is, is dit noodsaaklik dat jy dit elke jaar net op soveel bosse toedien as wat jy vee het om die ekstra gras- en struikgroei doeltreffend te benut. Jou keuse van metode sal bepaal word deur die erns van ryp (wat nagroei beheer) en die aggressiwiteit van die boshergroei in jou area. 7. Biodiversiteit verhoog jou produksie Evalueer jou plaas om vas te stel hoeveel bosse en gras nou beskikbaar is en hoeveel beskikbaar sal wees na bosuitdunning vir die diere. Dit sal bepaal of jy 'n kombinasie van diere (blaaiers en vreters) moet oorweeg wat soveel moontlik vlakke van die beskikbare voer benut. Beplan vir die voldoende aantal vee om hierdie ekstra groei gestimuleer te hou. Hierdie stapeling verhoog jou veesyfer en produksie per hektaar en verseker dat die bos doeltreffend benut word, wat beteken jy maak geld daaruit. Dit is noodsaaklik om daarop te let dat namate biodiversiteit toeneem, jou produksie en kwaliteit van voer ook sal toeneem. As sodanig wil jy nie 'n monostand van gras hê nie. 'n Monostand van gras sal jou weerstand teen droogte verminder. 8. Kies die regte diere vir jou streek Jou keuse van weidingsbenadering en die beskikbare bos en gras (of wat jy verwag om beskikbaar te wees ná bosbeheer) sal jou in staat stel om die tipe diere te kies wat die beste geskik is vir die plaas se toestande. Alle gekose dieretipes moet lae insette wees, vroeg ryp wees en aangepas wees vir jou beskikbare voer. Gebruik lae onderhoud bulle wat kalwers gee wat teen 50% van die koeie se gewig gespeen word. Kies diere op grond van ekonomiese kriteria. Onthou, kleiner koeie kan 'n toename in die veepersentasie per hektaar verskaf. 9. Hou by wat werk Koop diere wat op 'n soortgelyke manier as joune bestuur is, van so na as moontlik aan jou area aangesien hulle die vinnigste by jou toestande sal aanpas. Die beste aangepaste diere is dié wat op jou plaas gebore is. Wanneer jy genoeg koeie het (200 of meer), kan jy dit oorweeg om jou kudde te sluit. 10. Kyk gereeld by jou diere Kontroleer elke dag dat die diere vol is en dat hul mis 'n gesonde voorkoms het. Dit verseker goeie diereprestasie en goeie vrugbaarheid. As jou weidingsbenadering jou veesyfer verbeter en jy behaal goeie diereprestasie teen 'n lae koste, dan sal jou produksie en wins per hektaar mettertyd toeneem. 11. Moenie dinge te vinnig verander nie Wees versigtig om nie die veesyfer te ver op die huidige toestand van die veld te verhoog nie. Soos die veekoers toeneem, neem produksie ook toe, maar teen 'n stadiger tempo. As jy die veesyfer te ver verhoog, daal jou produksie per hektaar en jou koste styg, want jy het meer diere. In hierdie scenario sal jy geld verloor deur 'n hoër voorraadkoers te hê. Jy moet streef na die optimum voorraadsyfer wat geskik is vir jou huidige hulpbronbasis, waar produksie per hektaar gemaksimeer word. Goeie produksie moet altyd van die veld wees (en wanneer nodig met lek ondersteun); dit kan nie deur aanvulling verkry word nie. Moenie hoë veeaanvalle najaag as jy nie goeie produksie uit die veld kry nie. 12. Beplan vir potensiële rampe Beplan vir droogtebestandheid – om weer te begin na elke droogte is nie volhoubaar nie. Die bou van jou grond deur middel van ’n regeneratiewe weidingsplan is die belangrikste manier om weerstand teen droogte te bou. Hou altyd 'n droogte-reserwe van een of twee jaar se waarde, afhangend van jou toestande. Kies ’n produksiestelsel wat by jou toestande pas. In 'n osproduksiestelsel is die koeikudde 40% van die totaal; en in 'n koei-kalf-operasie is die koeikudde 66% van die kudde, wat moeiliker is om te verkoop in 'n droogte. 13. Haal voorraad vroeg af Belangriker nog, wanneer jy 'n voertekort bepaal, moet jy vroegtydig afvoer (of nie spekulasiediere inkoop nie) sodat jou kernkudde na die volgende reënvalperiode deurgevoer kan word. 14. Beplan, Doen, Kontroleer, Reageer Wees op die land en let op wat gebeur met betrekking tot beplande of onbeplande gebeure. Evalueer die resultate. As positiewe resultate waargeneem word, toets hierdie aksie op 'n groter deel van die plaas en besluit wat om te doen. Wees so gereeld as moontlik saam met jou diere op die land, sodat jy weet wat aangaan en, waar nodig, daarvolgens aanpas. 15. Teken op en deel wat jy by ander leer en leer Hou aan om van jou plaas te leer sowel as van wat ander doen. Bly op hoogte van hierdie vinnig bewegende, boer-gedrewe herlewingsproses. Hoe om jou produksie en doeltreffendheid te bepaal Wat is die '20% wat die 80% verskil maak' om winsgewendheid van veeproduksie te optimaliseer? As boere, wat is die sleutelhefbome wat ons kan gebruik om die grootste impak op wins te maak? Dit is belangrik om te weet hoe om jou sukses in veeproduksie te bepaal. Wins word gegenereer deur inkomste te optimaliseer terwyl uitgawes onder beheer gehou word. Die hefbome van inkomste in veeproduksie is drieledig: Hefboom 1 Veesyfer/ha = Die totale lewende gewig van die kudde (gemiddeld deur die jaar) gedeel deur die totale hektaar van die land. Produksie/ha = massa van die veekudde aan die einde van die jaar – massa van die veekudde aan die begin van die jaar – kilogram lewende gewig gekoop vir die jaar + kilogram lewende gewig verkoop vir die jaar Hefboom 2 Produksie %= kilogram lewende gewig/ha geproduseer as 'n persentasie van veehoeveelheid/ha. Produksiedoeltreffendheid word meestal beïnvloed deur vrugbaarheid van die kudde (% kalwers en lammers gespeen as % van koeie en ooie gepaar); die kuddesamestelling; en die kilogramgroei van die diere per jaar. Maatstafsyfers verskil met verskillende produksiestelsels (dws speenkalfproduksie, ±32%; koei-osproduksie, ±37%; en uitgroei van speenkalwers na osse, ±45%), en die produksie-effi _cc781905-5cde- 3194-bb3b-136bad5cf58d_ die vermoë van skape is hoër as beeste. Inkomste/ha = Veehoeveelheid/ha (1) X produksiedoeltreffendheid (2) X Prys/kg (3) Die kuns om vee-inkomste te optimaliseer is om 'n balans te vind tussen die maksimalisering van 'n volhoubare veepersentasie per hektaar, terwyl verseker word dat produksiedoeltreffendheid op optimale vlakke gehou word (aanpas voortdurend volgens die beskikbare hulpbronne op die plaas). Kilogram lewende gewig geproduseer per hektaar: Om die te bereken jaarlikse opbrengs op die plaas, slegs drie syfer word een keer per jaar vereis. i. Wat is die massa van die veekudde aan die einde van die produksiejaar? (normaalweg aan die einde van die finansiële jaar) ii. Wat is die totale kilogram lewende gewig wat in die jaar vanaf die plaas verkoop is? iii. Wat is die totale kilogram lewende gewig wat gekoop of op die plaas aangekom het? Hefboom 3 Prys/kg Aangesien produsente prysnemers in die mark is, het hulle min invloed op die markprys. Die besluit oor wanneer om in die jaar te bemark en watter tipe produkte bemark word, kan egter 'n invloed hê op die maksimering van die prys wat per kilogram lewende gewig gerealiseer word. Om uitgawes onder beheer te hou, dui die meeste van die gevallestudies daarop dat die vroulike kudde vroeë rypwording met vroeë vetneerlegging, en aangepas by die bestuurstelsel, weiveldtoestand en voerkwaliteit op die plaas. ’n Aangepaste kudde vereis minimum bykomende insette en minder bykomende lek vir die handhawing van liggaamskondisie. Seleksie vir die genetiese vermoë om vroeg vet op te tel en die vermoë om vinnig liggaamskondisie na speen te herstel, moet geprioritiseer word. Die Liggaamstoestandtelling is medium oorerflik (±30%) en genetiese vordering kan behaal word. 'n Voorbeeld van hoe om produksie per hektaar en produksiedoeltreffendheid te bereken

TUIS BEVINDINGE NAVORSING TERUGVOER GEVALLESTUDIES Regenerative Praktyke Waar ons begin het Die herlewingslandbou projek is aangepak om die kern-suksesfaktore te identifiseer vir 'n lang-termyn volhoubare lanbou bedryf in Namibie 2012 Publisering van die Herlewingslandbou vir Lewendehaweprodusent boekie. 2015-2019 Bespoediging van die implementering van die strategie wat deur die EU en die Ministerie van Landbou befonds word 2020 NLU-herlewingsprogram begin 2022 Bekendstelling van Regenerating Namibia se Veeboere-boekie Wat ons geleer het Van die plase wat by die studie ingesluit is, terugvoer wat deur die gemeenskap ingedien is en ontleding wat oor akademiese studies gedoen is, is dit wat ons geleer het. Verken Gevallestudies Moenie 'n buitestander wees nie: Raak betrokke deur een van die NLU-boereverenigings en help om 'n verskil in die landbousektor te maak. Beskou

NAU-projekte AgriOutlook Conference 2025 The Agricultural Outlook Conference was held on Wednesday, 8 October 2025, at the Windhoek Country Club Resort, under the theme “Harvesting the Future.” Jointly hosted by the PDNFU, NNFU, NECFU and NAU, this event brought together key stakeholders from across the agricultural sector to discuss insights, trends and challenges facing the industry. The conference was open to all participants — from young farmers to management representatives and union members — with the shared goal of shaping the future of Namibian agriculture. Below are the presentations delivered by the speakers at the event. Opening proceedings Welcoming Remarks by the President of the NNFU, Mr Adolf Muremi Ministerial Statement by the Honourable Minister of Agriculture, Forestry, Water and Land Reform, Dr. Inge Zaamwani Keynote Address and Official Opening by Her Excellency, Dr. Netumbo Nandi-Ndaitwah , President of of the Republic of Namibia Session 1: Sector Transformation Principles for Inclusive and Sustainable Growth in the Livestock Economy of Namibia Speaker: Prof. Johann Kirsten Strategy for the Transformation of the Agri-food Sector (STAS) Speaker: Mr Ben Haraseb, Ministry of Agriculture, Forestry, Water and Land Reform Agricultural Forecast Building a Resilient Agriculture for Inclusive Society – What is required? Speaker: Vetumbuavi Mungunda Crop Sector Outlook for Namibia Speaker: Gilbert Mulonda Session 2: Value Addition and Market Access in the Communal Areas Navigating Animal Health Standards: Marketing Solutions for the NCA Speaker: Kristian Hango Enhancing market for the South Veterinary Cordon Fence (VCF): Weaner and value addition Solutions and alternative markets Speaker: Hon. Ramana Mutjavikua Capacity building and youth Panel discussion: The role, current status and future of capacity building, advisory services and mentoring Facilitator: Bertus Kruger Kakunandunda Kaikajora Oshoveli Katuuo Chairperson: NNFU Youth Desk Interim Committee Angelina Kanduvarisa Technical Advisor: Agra Pro-vision Ben Haraseb Directorate of Agricultural Production, Extension and Engineering Services Alex de Koning Young Farmer: Namibia Agricultural Union Elaine Smith-Madih Manager: Agri Advisory Services Division: Agribank Namibia Panel: Session 3: Technology & Innovation Telecommunication: Connecting Rural Communities Speaker: Never Ncube Session 4: Sustainable Agriculture “From gerbil sand pits to winter greens” - My journey into AMP grazing and regenerative livestock management Speaker: Rowan Stretton Guiding principles and approaches to regenerative livestock farming in Namibia Speaker: Colin Nott